ข้าราชการ: อาชีพที่มีแหล่งกำเนิดแสง คือการทำหน้าที่ให้สมบูรณ์

ตลอดเวลาที่ปฏิบัติงานในตำแหน่งอาลักษณ์
ผมค่อนข้างสนุกกับการอธิบายว่า “อาลักษณ์ทำอะไร ?” ให้คนที่สนใจเรื่องนี้ได้รับรู้

แต่ถ้าค้นคำนี้ในพจนานุกรม เราจะพบคำอธิบายสองชุดที่ดูจะแตกต่างกัน

น. ๑ ผู้ทำหน้าที่ทางหนังสือในราชสำนัก.
น. ๒ การเห็น, การสังเกต. (ส.).

ความหมายหนึ่งคือที่มาของตำแหน่ง ในฐานะเจ้าพนักงานผู้ถ่ายทอดพระบรมราชโองการเป็นลายลักษณ์อักษร อีกความหมายหนึ่งจะเรียกว่าลักษณะสำคัญของตำแหน่งก็ดูจะไม่ผิด

แต่ไม่ว่าจะนิยามไว้อย่างไร สำหรับผมแล้ว การอธิบายให้คนรู้จักว่าอะไรคืองานของอาลักษณ์นั้น ก็ไม่เคยง่ายเลย เหมือนที่เคยพยายามหาคำตอบให้ตัวเองเมื่อหลายปีก่อน
ในขณะนั้นสายตาของผมที่มีต่อตำแหน่งอาลักษณ์คงไม่ต่างไปจากคนอื่นที่มองว่าอาลักษณ์มีหน้าที่สำคัญในการปฏิบัติงานในพระราชพิธีต่าง ๆ จะได้ยินผู้บรรยายกล่าวถึงตำแหน่งอาลักษณ์อยู่เนือง ๆ (ไม่นับความประหลาดใจเมื่อได้ยินหลังจากนั้นว่าอาลักษณ์อยู่ในสังกัดสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี)

แต่เมื่อได้ปฏิบัติงานจริงแค่เพียงส่วนหนึ่งของภารกิจทั้งหมด ก็พบว่าสายงานอาลักษณ์ทำงานที่หลากหลายมากกว่าที่คนทั่วไปคุ้นเคย

ถ้าคุณเคยเห็นรัฐธรรมนูญฉบับสมุดไทย อาลักษณ์คือสายงานหลักที่ร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญและเขียนด้วยมือทั้งสามฉบับให้ทุกตัวอักษรพอดีกับความหนาของสมุดไทยแต่ละฉบับ ลายมือเดียวกันนี้อยู่ในพระราชสาส์นตราตั้งเอกอัครราชทูต ประกาศนียบัตรกำกับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ สัญญาบัตรยศ หรือเอกสารสำคัญอื่น ๆ ที่คุณอาจจะคุ้นตา

ถ้าคุณสนใจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของระบบบริหารงานบุคคลภาครัฐสมัยใหม่ อาลักษณ์คือสายงานที่ต้องข้องเกี่ยวกับกฎเกณฑ์ขององค์กรกลางบริหารงานบุคคลที่หลากหลาย กฎเกณฑ์เหล่านี้มีผลทั้งในการเสนอเรื่องต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อแต่งตั้งบุคคลให้ดำรงตำแหน่งต่าง ๆ และรวมไปถึงการพัฒนาหลักเกณฑ์ในการเสนอขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้แก่ผู้ดำรงตำแหน่งต่าง ๆ

ถ้าคุณสนใจเกี่ยวกับศิลปกรรมแขนงต่าง ๆ อาลักษณ์คือสายงานที่รวบรวมข้อมูล รูปแบบ รายละเอียดของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ซึ่งมีลักษณะเฉพาะในแต่ละตระกูล เพราะความแตกต่างแม้เพียงเล็กน้อยก็หมายถึงนัยสำคัญที่ต้องสืบค้นให้ถึงที่สุดว่ามีฐานที่มาในอดีตอย่างไร

ถ้าคุณสนใจเรื่องบิ๊กดาต้า อาลักษณ์คือสายงานที่บริหารจัดการข้อมูลทะเบียนฐานันดรตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันในจำนวนหลายล้านชุดข้อมูล และที่จะมีเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในอนาคต

ถ้าคุณสนใจเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและพิธีการทูต อาลักษณ์คือสายงานที่จะคอยเชื่อมโยงกับสายงานอื่นเมื่อมีภารกิจในเรื่องนี้ ตั้งแต่การแต่งตั้งเอกอัครราชทูต การขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้แก่ชาวต่างประเทศ ไปจนถึงการแจ้งให้หน่วยงานของรัฐลดธงเพื่อแสดงความอาลัยในโอกาสต่าง ๆ

ถ้าคุณสนใจติดตามเรื่องสำคัญที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาในแต่ละวัน อาลักษณ์คือสายงานหนึ่งที่มีหน้าที่ตรวจสอบความถูกต้องของเรื่องที่จะประกาศในราชกิจจานุเบกษา ทั้งในเรื่องข้อกฎหมายไปจนถึงความถูกต้องของถ้อยคำ

ใช่แล้วครับ ผมมั่นใจว่าด้วยสิ่งที่คุณสนใจ สายงานอาลักษณ์สามารถเติมเต็มความสนใจของคุณได้แทบทุกอย่าง และนอกจากจะเป็นสายงานที่หลากหลายรูปแบบแล้ว โอกาสในการพัฒนาตัวเองก็มีมาก และถือว่าเป็นโอกาสที่สำคัญมากสำหรับผม เมื่อได้รับมอบหมายให้ร่วมปฏิบัติงานสำคัญหลายครั้งในตำแหน่งอาลักษณ์นี้

วิธีการจัดเรียงเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่เตรียมไว้สำหรับผู้ได้รับพระราชทาน เป็นเทคนิคที่อาลักษณ์รุ่นพี่แนะนำสืบต่อกันมา (ภาพ : การเตรียมการในพิธีรับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสายสะพาย ประจำปี ๒๕๖๓ สำนักนายกรัฐมนตรี)

วันหนึ่งเมื่อปลายปี ๒๕๖๒ หัวหน้าบอกกับผมว่า จะมีการถวายเครื่องราชอิสริยาภรณ์แด่พระพุทธรูปสำคัญ และให้เตรียมข้อมูลในอดีตให้มากที่สุด บทบาทของอาลักษณ์ในฐานะนักจดหมายเหตุก็เริ่มขึ้น เราช่วยกันหาข้อมูลจนนำเสนอต่อผู้บริหารระดับสูงว่าเรื่องนี้มีธรรมเนียมมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยเริ่มจากการถวายเครื่องทรง และเมื่อมีการสร้างเครื่องราชอิสริยาภรณ์ขึ้นในราชสำนัก จึงได้มีการถวายเครื่องราชอิสริยาภรณ์ด้วยเช่นกัน หากแต่ว่าธรรมเนียมนี้มีในครั้งสุดท้ายก็เมื่อครึ่งศตวรรษที่ผ่านมา การปฏิบัติในบางเรื่องจึงต้องปรับเปลี่ยนไปตามสภาพการณ์ และสุดท้ายสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีก็สามารถดำเนินการในเรื่องนี้ได้สำเร็จลุล่วง

อีกวันหนึ่งผมก็ได้รับโทย์จากหัวหน้าให้ลองทำข้อมูลเพื่อเผยแพร่เกี่ยวกับการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งเป็นเรื่องที่สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีทำมาตลอดในการสร้างความรู้ความเข้าใจในเรื่องนี้ในรูปแบบที่หลายคนคุ้นเคย เช่นการจัดนิทรรศการในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค การบรรยาย การฝึกปฏิบัติ ไปจนถึงการจัดพิมพ์หนังสือจำหน่าย แต่สื่อที่ยังไม่มีขณะนั้นคืออินโฟกราฟิกส์ (Infographics) คราวนี้นอกจากจะต้องหาข้อมูลให้ครบถ้วนแล้ว ต้องวางแผนว่าในพื้นที่ที่จำกัด อาลักษณ์ควรสื่อสารอะไรในเรื่องนี้บ้าง ทีมเราช่วยกันรวบรวมปัญหาที่มักมีการสอบถามเข้ามา หรือปัญหาที่อาลักษณ์พบเห็นในงานพิธีต่าง ๆ สำหรับผมแล้ว ความสนุกของงานนี้คือการจัดวางองค์ประกอบและการใช้ถ้อยคำในสื่อที่มีพื้นที่จำกัด ที่ต้องการย่อยเนื้อหาซับซ้อนให้เข้าใจง่าย มีตัวอย่างหรือภาพประกอบชัดเจน ง่ายในการนำไปปฏิบัติ และที่สำคัญคือเมื่อเผยแพร่ออกไปแล้ว ทำให้คนทั่วไปรู้จักว่านี่คือสื่อที่ออกโดยผู้รับผิดชอบเรื่องนี้โดยตรง สลค. จึงมี Infographic ในชุด “รู้เรื่องเครื่องราชฯ” เผยแพร่ในเว็บไซต์สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีมาเป็นเวลาสองปีแล้ว และจะมีเพิ่มเติมเรื่อย ๆ เพราะนี่คือความพยายามของทีมเราในการสื่อสารโดยตรงกับสังคมให้รู้จักงานอาลักษณ์ และภารกิจหลายมิติที่อาลักษณ์ได้ทำมาตลอด

Infographic แนะนำการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ (ดูเพิ่มเติมได้ที่ decor.soc.go.th )
Infographic การประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ (ดูเพิ่มเติมได้ที่ decor.soc.go.th )

เมื่อระบบราชการถูกท้าทายด้วยเทคโนโลยีที่เข้ามามีบทบาทสำคัญในการทำงาน ทั้งการประสานงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ และการให้บริการประชาชน รวมไปถึงความ “นิวนอร์มอล” ในปีที่ผ่านมา สายงานอาลักษณ์เองไม่ได้แตกต่างไปจากสายงานอื่นที่ต้องตอบโจทย์ความท้าทายนี้ให้ได้ ว่าทำอย่างไรที่จะพัฒนาระบบงานให้เกิดความพึงพอใจสูงสุดแก่ผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้เสีย ในขณะเดียวกันเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติจะต้องพัฒนาตนเอง ต้อง UpSkill หรือ Re-Skill ในเรื่องใดบ้าง เพื่อให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในทุกวัน

มาถึงตรงนี้แล้ว ในฐานะอาลักษณ์คนหนึ่ง ผมมีสามคำจำกัดความของสายงานนี้ — สายงานที่มีสัดส่วนไม่ถึง ๐.๐๑ เปอร์เซ็นต์ของระบบราชการไทย (กำลังคนภาครัฐ ๒๕๖๒: ข้าราชการพลเรือนสามัญ)

สามคำนั้นก็คือ “อนุรักษ์ ปรับประยุกต์ และเผยแพร่”

ผู้บริหารสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีท่านหนึ่งเคยให้ข้อคิดกับผมไว้

“ถ้าเราทำหน้าที่ของเราให้ดี ให้ทุกคนได้ประโยชน์จากงานที่เราทำ ไม่ว่าเราจะอยู่ตรงไหน เราจะเรืองแสงเพราะงานที่เราทำ โดยที่เราไม่ต้องบอกใครเลย”

นี่คือคำอธิบายทั้งเป้าหมายและวิธีการทำงานที่ผมพยายามไปให้ถึงจุดนั้นในฐานะข้าราชการคนหนึ่ง และแม้จะต้องทำหน้าที่ให้สมบูรณ์มากที่สุดแล้ว ผมยังมีเป้าหมายอีกอย่างคือพยายามถ่ายทอดทุกสิ่งที่ได้เรียนรู้ให้แก่ใครก็ตามที่สนใจ ทั้งในและนอกองค์กร เพราะทุกการแลกเปลี่ยนไม่ว่าจะกับผู้บริหาร เพื่อนร่วมงาน หรือประชาชน ทำให้ผมได้ความคิดใหม่ ๆ มาพัฒนางานต่ออีกมากมาย ความคิดแบบนี้ไม่เคยหยุดเลย เพราะทุกคนในสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีจะได้รับการสนับสนุนอย่างเต็มที่ในการริเริ่มหรือพัฒนางานให้ดีขึ้น และผมเชื่อว่านี่คือสิ่งที่ทำให้ระบบราชการในฐานะงานของแผ่นดิน ขับเคลื่อนไปอย่างมีความหมาย

วันข้าราชการพลเรือนในแต่ละปี เป็นหนึ่งวันที่ทำให้ผมกลับมาทบทวนตัวเองถึงการทำงานที่ผ่านมา ทบทวนบทเรียนสำคัญในรอบปี และทบทวนเป้าหมายก่อนจะเดินต่อไป หากแต่ปีนี้ (๒๕๖๔) มีความพิเศษเมื่อได้รับคัดเลือกจากสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีให้เป็นข้าราชการพลเรือนดีเด่น ประจำปี พ.ศ. ๒๕๖๓ รางวัลนี้เป็นเหมือน “แสง” ที่สะท้อนการทำงานที่ผ่านมา พร้อมกันนั้นก็เป็นแสงที่คอยกำกับทางเดินในอนาคต และถ้านี่คือผลของการทำงานร่วมกัน แสงนี้คงเป็นกำลังใจให้กับทุกคนที่ทำหน้าที่เพื่อประชาชนอย่างเต็มที่

และไม่ว่าจะเป็นอย่างไร ขอให้เชื่อว่าทุกคนมีแสงในตัวเอง.

DeScribe • Misc • outside lawyer

DeScribe • Misc • outside lawyer